જિલ્લાનું નામ અમદાવાદ
સ્થાપના વર્ષ ૧લી મે, ૧૯૬૦
વડુ મથક અમદાવાદ
પૃથ્વી પર સ્થાન ભૌગોલિક ૨૦.૦થી ૨૩.૪ ઉત્તર અક્ષાંશ ૭૧.૬થી ૭૨.૯ પૂર્વ રેખાંશ
ક્ષેત્રફળ ૭૧૭૦ ચો.કિ.મી.
વસતી પુરુષ-૩૬૯૦૯૭૦, સ્ત્રી-૩૩,૫૪,૩૪૪, કુલ વસતી-૭૦, ૪૫,૩૧૪
તાલુકા અમદાવાદ સિટી, દસક્રોઈ, દેત્રોજ, માંડલ, વિરમગામ, સાણંદ, બાવળા, ધોળકા, ધંધુકા, ધોલેરા.
ગામો ૪૮૮
મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી
પૂરક વ્યવસાય પશુપાલન
ખેતી મુખ્ય પાકો કપાસ, ડાંગર, ઘઉં, બાજરી, બટાટા, જુવાર, જીરુ
ફળ પાક જામફળ
તેલીબિયાં એરંડા, તલ,
મુખ્ય ખનિજ રેતી (ગૌણ)
ઉદ્યોગો ઈજનેરી, સુતરાઉ કાપડ, દવાઓ, રસાયણો, હોઝીયરી, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ
જમીનનો પ્રકાર ગોરાળુ, કાળી
ઉપજાઉ ચોખ્ખો વાવેતર વિસ્તાર ૪,૯૫,૭૭૭ હેકટર, બિન ઉપજાઉ પડતર ૬૬૨૦૦ હેકટર
આબોહવા વિષમ- સરેરાશ વરસાદ ૬૧૦ મી.મી. ૭પ૦ મી.મી.
નદીઓ ૯ (સાબરમતી, મેશ્વો, ખારી, ભોગાવો, સુખભાદર)
પુલો ૨૭
તળાવો ૧૧૭
સરોવરો ૧ (નળસરોવર)
ચેકડેમો ૧૫૧૭
જિલ્લાના રસ્તા રાષ્ટ્રીય.૧૩૫ કિ.મી. સ્ટેટ.૧૦૬૦ કિ.મી. ગ્રામ્ય ૭૪૯ કિ.મી.
જોવાલાયક સ્થળો ઐતિહાસિક – સીદી સૈયદની જાળી, સરખેજના રોઝા, જામાં મસ્જિદ, ઝૂલતા મિનારા, ગાંધી આશ્રમ, સરદાર પટેલ સ્મારક, ધાર્મિક-સ્વામિનારાયણ મંદિર, હઠીસિંગના દેરા, બુટભવાની મંદિર- અરણેજ, ગણેશપુરાનું ગણપતિ મંદિર, જામા મસ્જિદ, કાંકરિયા તળાવ, સાબરમતી રીવર ફ્રન્ટ, સાયન્સસિટી, નળસરોવર, લોથલ.
હોટલો ૩ સ્ટાર-૧૨, ૪ સ્ટાર-૯, ૫ સ્ટાર-૭
ગેસ્ટહાઉસ સરકારી ૩
રેલવે સેવાઓ વડું મથક અમદાવાદ
રાજ્ય પરીવહન સેવાનું વડુ મથક અમદાવાદ
વિમાની પરીવહન સેવા (૧) સરદાર પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાની મથક, અમદાવાદ (૨) રાષ્ટ્રીય વિમાન મથક અમદાવાદ
પોસ્ટ અને ટેલિફોન સેવા મધ્યસ્થ કચેરી, અમદાવાદ
જિલ્લા રજિસ્ટ્રાર ૦૧ દૂધ ઉત્પાદક મંડળીઓ : ૪૫૯
બેંકિંગ સેવાઓ ૭૬૫, ખેતી બેંક- નાબાર્ડ, ગુજરાત રાજ્ય જમીન વિકાસ બેંક
પોલીસ સેવાઓ શહેર જિલ્લામાં ૫૪ પોલીસ સ્ટેશન
યોજાતા લોકમેળા લોકોત્સવ વૌઠાનો મેળો, અમદાવાદની રથયાત્રા, મહોરમ, ચેટીચાંદ, કાંકરિયા કાર્નિવલ.
ધાર્મિક તહેવારો ઉત્તરાયણ, નવરાત્રિ, દિવાળી, જન્માષ્ટમી, રામનવમી, દશેરા
ખેતીવાડી ઉત્પન્ન બજાર સમિતિઓ કુલ-૭
ગ્રંથાલયો-વાંચનાલયો ૨૫
પશુપાલન પ્રવૃતિ ગાય, ભેંસ, બકરી, ઘેટું, ઊંટ,
શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પ્રાથમિક શાળાઓ-૮૭૬,માધ્યમિક શાળાઓ-૫૩૭, ઉચ્ચ કોલેજો-૩૩૭ ટેકનિકલ-૧૨૯
યુનિવર્સિટીઓ રાજ્યની મુખ્ય પાંચ, ખાનગી : (૧) ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ (૨) આઈ.આઈ.એમ. (૩) ઇન્દિરા ગાંધી ઓપન યુનિવર્સિટી (૪) ડૉ. બાબા સાહેબ આંબેડકર ઓપન યુનિવર્સિટી (૫) નિરમા યુનિવર્સિટી ઓફ સાન્સ એન્ડ ટૅક્નોલોજી (૬) સેન્ટર ફોર એન્વાયરમેન્ટ એન્ડ પ્લાનિંગ ટેક્નોલોજી (૭) ગુજરાત ટેક્નોલોજી યુનિવર્સિટી (૮) રક્ષા શક્તિ યુનિવર્સિટી (૯) કેટલોક્સ ટીચર્સ યુનિવર્સિટી (૧૦) અમદાવાદ યુનિવર્સિટી (૧૧) નવરચના યુનિવર્સિટી (૧૨) અજયભારતી મહિલા ગ્રામવિદ્યાપીઠ
આરોગ્ય સેવાઓ PHC-૪૩, CHC-૧૦, CIVIL-૧
પેટા આરોગ્ય કેન્દ્રો ૨૩૭
જિલ્લાના મહાન સપૂતો/વિભૂતિઓ ડૉ. વિક્રમ સારાભાઇ, ડૉ.ગણેશ વાસુદેવ માવળંકર, ડૉ.કે.કા. શાસ્ત્રી. ડૉ.ઇલાબેન ભટ્ટ
સિંચાઇ સેવાઓ જિલ્લામાં ૩,૩૪,૦૦૦ હેકટર વિસ્તાર સિંચાઇ હેઠળ
ગુજરાત વિધાનસભાની બેઠકો અમદાવાદ શહેર જિલ્લોઃ ૨૧
લોકસભાની બેઠકો ૦૨
જિલ્લા પંચાયતની બેઠકો ૩૩
તાલુકા પંચાયતની બેઠકો ૧૭૮
સરકારી કચેરીઓ ૭૨
ન્યાયાલયો ગુજરાત હાઈકોર્ટ, સી.ટી. સિવિલ કોર્ટ, મેટ્રોપોલીટન કોર્ટ, લેબર કોર્ટ, ઇન્ડસ્ટ્રિયલ શેઠ, તાલુકા કોર્ટ
નગરપાલિકાઓ
મહાનગરપાલિકાઓ
લોકજીવન જિલ્લાના લોકો વેપાર, ખેતી અને પશુપાલન પર નિર્ભર
સાક્ષરતા દર પુરુષ : ૯૨.૪૪ ટકા, સ્ત્રી-૮૦.૫૯ ટકા, કુલ: ૮૬.૬૫ ટકા. શહેરી વિસ્તારઃ ૮૯.૨૫ ટકા અને ગ્રામ્ય-૭૨.૫૨ ટકા
સેવાભાવી સંસ્થાઓ ૨૭ અંદાજે
સામાજિક સંસ્થાઓ ૩૬ અંદાજે
જીવદયા સંસ્થાઓ
બાળ-વાડીઓ આંગણવાડીઓ ૧૬૩૧
પાંજરાપોળો | ગૌશાળાઓ
સખી મંડળો મહિલા મંડળો ૯૪૧૭
દૈનિકો ૬૩
સાપ્તાહિકો ૧૭૧
માન્યપત્રકારો ઈલેક્ટ્રોનિક મીડિયા, પ્રિન્ટ મીડિયા : ૨૦૫

  ૧ અમદાવાદ : જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે. સાબરમતી નદીના કિનારે ખાંટ રાજા આશાભીલનું ગામ આશાવલ (આશાવલ્લી). કર્ણદેવ સોલંકીએ અહીં મહત્ત્વનું નગર વિસ્તાર્યું, જે ‘કર્ણાવતી' કહેવાયું. ૧૪મી સદીમાં ગુજરાતમાં રાજપૂત સત્તાનો અંત આવ્યો. ૧, એપ્રિલ, ૧૪૧૧ના રોજ સુલતાન અહમદશાહે અમદાવાદ શહેરની સ્થાપના કરી અને ભવ્ય ઈમારતોથી શહેરની શોભા વધારી. ભદ્રનો કિલ્લો, ગાયકવાડની હવેલી, ત્રણ દરવાજા, જામા મસ્જિદ, બાદશાહનો કરી, રાણીનો હજરો, ઝકરિયા મસ્જિદ, કુતુબુદીન શાહની મસ્જિદ, સારંગપુરની મસ્જિદ, રાણી રૂપમતીની મસ્જિદ, રાણી સિપ્રીની મસ્જિદ, સીદી સૈયદની જાળી, આઝમખાનનો રોજો, દરિયાખાનનો ધુમ્મટ, અહમદશાહની મસ્જિદ વગેરે મુસ્લિમ સ્થાપત્યો જોવાલાયક છે. મહંમદ બેગડાએ નગર ફરતો કોટ બનાવી તેને બાર દરવાજા મૂક્યા. કુતુબુદ્દીને બંધાવેલા તળાવ ‘હોજે કુતુબ” (કાંકરિયા તળાવ)ની ગણના ભારતનાં મોટાં નગર તળાવોમાં થાય છે. શાહજહાંએ બંધાવેલો શાહીબાગ અને મહેલ વિખ્યાત છે. મુઘલ સામ્રાજ્ય દરમિયાન કાળુપુર ટંકશાળમાં સિક્કાઓ બનતા હતા. દિલ્લી દરવાજા બહારનું હઠીસિંગનું જિનાલય અને સરસપુરનું ચિતામણીનું દેરું, ઝવેરીવાડનું પાર્શ્વનાથનું દેરાસર ક્લાનો અદભુત નમૂનો છે. કામનાથ મહાદેવ, ભીમનાથ મહાદેવ, નગરદેવી મો, ભોળીનું મંદિર, સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયનાં મંદિરો, વૈષ્ણવોની હવેલી, બા, રાજી, શ્રીકૃષ્ણ અને શ્રી રામનાં મંદિરો છે. 


નગરદેવતા જગન્નાથજીનું ભવ્ય મંદિર છે. અષાઢ સુદ બીજના દિવસે અહીંથી રથયાત્રા નીકળે છે. ઝૂલતા મિનારા, દરિયાખાનનો ધુમ્મટ, ચંડોળા તળાવ, ગીતા મંદિર, સરદાર પટેલ મ્યુઝિયમ, કાંકરિયા બાલવાટિકા અને પ્રાણી સંગ્રહાલય, પતંગ હોટેલ, સાબરમતી આશ્રમ (ગાંધી આશ્રમ), કોચરબ આશ્રમ, શાહ આલમનો રોજો, સુંદરવન, સાયન્સ સિટી, આઈ-મેક્સ થિયેટર, મલ્ટિપ્લેક્સ થિયેટરો, મોલ વગેરે અમદાવાદના જોવાલાયક સ્થળો છે. આ ઉપરાંત દાદા હરીની વાવ, માનવમંદિર, સારંગપુરનું વૈષ્ણવ મંદિર, ભાવનિર્ઝરનું યોગેશ્વર મંદિર, ચિન્મય મિશન, ઈસ્કોન મંદિર, ગુરુદ્વારા, ભાગવત વિદ્યાપીઠ અને કૃષ્ણમંદિર જોવાલાયક છે. લો ગાર્ડન, તિલકબાગ, સરદાર બાગ, સૌરભ ગાર્ડન, પરિમલ ગાર્ડન, ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતા સરોવર (વસ્ત્રાપુર) વગેરે અમદાવાદનાં જાહેર ઉદ્યાનો છે. ધી સ્પેસ એપ્લિકેશન સેન્ટર, અટીરા, ધી ફિઝિકલ રિસર્ચ લેબોરેટરી, ઈન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ સેન્ટર, નેશનલ ઈન્સ્ટિટયૂટ ઓફ ડિઝાઈન, કેલિકો કાપડ સંગ્રહાલય, શ્રેયસ લોકકલા સંગ્રહાલય, સંસ્કાર કેન્દ્ર, નિરમા યુનિવર્સિટી, ગુજરાત યુનિવર્સિટી વગેરે કેન્દ્રો અમદાવાદને ગૌ૨વ બક્ષે છે. સાબરમતી નદી પર તોરણ બાંધ્યા હોય તેવાં દસ પુલો બંધાયા છે. સાબરમતી રિવર ફ્રન્ટ યોજના અમદાવાદ શહેરના સૌંદર્યમાં વધારો કરે છે. નર્મદા યોજનાને કારણે નદી બે કાંઠે છલકાય છે. એક જમાનામાં ‘ભારતનું માન્યેન્સટર’ ગણાતું આ ઐતિહાસિક શહેર પ્રગતિશીલ વેપાર, ધંધા અને કુનેહ માટે જાણીતું છે. ‘રાજપથ' અને ‘કર્ણાવતી’ જેવી ક્લબો, એક જ ઈમારતમાં ચાર-ક થિયેટરી, શોપિંગ, કોપ, રેસ્ટોરન્ટ વગેરે સુવિધાઓ વિકસી છે. અમદાવાદના આશ્રમ રોડ અને સીજી (ચીમનલાલ ગિરધરદાસ) રોડ અદ્યતન માર્ગો ગણાય છે.


૨. સરખેજ : અમદાવાદથી નજીક સરખેજ ગામમાં મહમદ બેગડા અને તેના શાહજાદાઓની મઝાર છે. નજીકમાં મહમદ બેગડાની બેગમનો રોજો તેમજ સુલતાન અહમદશાહના ગુરુ અહમદશાહ ખટુગંજબક્ષનો રોજો તથા મસ્જિદ છે. અહીં મોટું તળાવ પણ છે.


૩. લાંભા : બળિયાદેવનું ભવ્ય મંદિર છે.


૪ ધોળકા : ધોળકાનું પ્રાચીન નામ ધવલ્લક કે ધવલ્લકપુર તથા મહાભારત સમયનું નામ વિરાટનગર હતું. મીનળદેવીએ બંધાવેલું મલાવ તળાવ અહીં છે. પાંડવોની શાળા, ભીમનું રસોડું, સિદ્ધનાથ મહાદેવ વગેરે પુરાણી જગાઓ છે.


૫ ગણેશપુરા : ભગવાન શ્રી ગણશેનું ભવ્ય મંદિર છે.


૬ ભીમનાથ : નીલકા નદીના કાંઠે મહાદેવનું મોટું અને પ્રખ્યાત દેવાલય છે.


૭ માંડલ : રાવલ કુટુંબના કુળદેવી ખંભલાવ માતાનું ભવ્ય મંદિર છે. મંદિરમાં સુવર્ણમઢમાં માતાજીની મૂર્તિ બિરાજમાન છે. તળાવની મધ્યમાં પ્રાગટ્યસ્થાને પણ મંદિર બાંધવામાં આવ્યું છે. અતિથિગૃહ અને ભોજનાલયના કારણે દર પૂનમે અનેક શ્રદ્ધાળુઓ અહીં આવે છે.


૮ વીરમગામ : મીનળદેવીએ બંધાવેલું મુનસર અને ગંગુ વાઝારાએ બંધાવેલું ગંગાસર તળાવ અહીં આવેલાં છે.


૯ નળ સરોવ૨ : ૧૨૦.૮૨ ચો. કિ.મી. વિસ્તારમાં ફેલાયેલા આ અભયારણ્યમાં શિયાળાની ઋતુમાં સ્થળાંતરીય પક્ષીઓ જેવાં કે બગલાઓ, પેલિકેન, ફ્લેમિંગો, સારસકુંજ, રાજહંસ વગેરે પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે. 


૧૦ લોથલ : સિંધુ સંસ્કૃતિના સમયનું બંદર હતું. અહીંથી બારું, નગર, ભઠ્ઠી, ગટરવ્યવસ્થા, હાડપિંજરો, અલંકારો, સ્મશાન વગેરે મળ્યાં છે.


૧૧ વૌઠા : ૪ હજાર વર્ષ પહેલાં લોથલ તરીકે ઓળખાતું. અહીં સાત નદીઓ, સાબરમતી, હાથમતી, વાત્રક, મેશ્વો, માઝમ, શેઢી અને ખારીનું સંગમ સ્થાન છે. કાર્તિક પૂર્ણિમાએ મોટો મેળો ભરાય છે.


અમદાવાદ હેરીટેજ વોક (Heritage Walk)

૧. સ્વામિનારાયણ મંદિર, કાલુપુર : સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયનું પ્રથમ મંદિર ૧૮૨૨માં બંધાયું જે જમીન બ્રિટિશ સરકારે આપી હતી. આનંદાનંદ સ્વામી દ્વારા નિર્મિત આ મંદિરની કોતરણી બર્મીઝ ટેક. પ્રકારની છે, અને દરેક કમાન અને કૌંસ તેજસ્વી રંગોથી રંગવામાં આવેલા છે. ભગવાન સ્વામિનારાયણ દ્વારા પોતે સ્થાપિત મૂર્તિઓ તેમજ તેમની કેટલીક અંગત વસ્તુઓ અને શિલ્પોનું પ્રદર્શન અહીં છે. જૂના શહેરના પૂર્વીય ભાગમાં કાલુપુરની નજીક સ્થિત, સ્વામિનારાયણ મંદિર એ શહેરના મધ્યમાં ભૂખરા રંગનું છિદ્ર છે અને જૂના શહેરના ધ્રુવો દ્વારા હેરિટેજવૉકનું પ્રારંભિક બિંદુ પણ છે.


૨. કવિ દલપતરામ ચોક, લામ્બેશ્વરની પોળ : કવિ દલપતરામ ચોક ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત ગુજરાતી કવિ દલપતરામના ઘર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, તેઓ આ ઘરમાં રહેતા હતા. આ ચોકમાં મૂકેલ મહાન કવિની મૂર્તિ કાઠીયાવાડી ભરતકામવાળા કુર્તા, ધોતી, પાઘડીના પહેરવેશવાળી તથા જમણા પગ અને તેમની આંખોમાં ધ્યાનપાત્ર દેખાવવાળી છે.


૩. કાલિકો ડોમઃ અમેરિકન આર્કિટેક્ટ, ફ્રાન્કલોયડ રાઈટએ કેલિકો મિલ્સ માટે વહીવટી કાર્યાલયની ડિઝાઇનની રચના કરી હતી, પરંતુ તે સમયે અમદાવાદ કોર્પોરેશને પરવાનગી આપી ન હોવાથી તેનું નિર્માણ થયું નહોતું. પાછળથી તે જ સ્થળે, કેલિકો ડોમનું નિર્માણ થયું જે ૧૯૬૨માં ખુલ્લો મુકાયો હતો. ૨૦૦૧ના ભૂકંપમાં ગુંબજનું કેન્દ્ર ભાંગી પડ્યું હતું. ૧૯૭૦માં અમદાવાદમાં પ્રથમ ફેશન શો અહીં યોજાયો હતો જેમાં અભિનેત્રી પરવીન બાબીએ આ શોમાં ભાગ લીધો હતો.


૪. કલા રામજી મંદિર, હાજા પટેલની પોળ : હાજા પટેલની પોળના ખૂણામાં, કાલા રામજી (ભગવાન રામ)નું : એક ખૂબ જૂનું મંદિર છે, ભગવાન રામની મૂર્તિ એક કાળા પથ્થરમાં બેઠેલી મુદ્રામાં છે. આ મૂર્તિનું ‘વનવાસ’ના સમયગાળા તરીકે અર્થઘટન કરવામાં આવે છે. સોનાની શુદ્ધતાને ચકાસવા માટે જે પથ્થરનો ઉપયોગ થાય છે તેવા પથ્થરમાંથી આ મૂર્તિઓનું નિર્માણ થયાની લોકવાયકા છે. મંદિર લાકડાના કોતરકામ અને મધ્યખંડની સમૃદ્ધિનું ઉદાહરણ છે, જે અમદાવાદના આર્કિટેક્ચરનો મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે.


૫. શાંતિનાથજી મંદિર, હાજા પટેલની પોળ : ભવ્ય શાંતિનાથના દેરાસરનો ગુંબજ, પેનલ, કૌંસ, જાળી, બારીઓ અને છતની કોતરણીમાં નાજૂક લાકડા ૫૨ ભવ્ય નકશીકામ થયેલું છે. વર્ષ ૧૯૨૩ એ.ડી.માં શાહ વખાચંદ મલિચંદ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી. શાંતિનાથ તીર્થંકરની મૂર્તિ ૧૯ ઇંચની છે. એવું માનવામાં આવે છે કે શરૂઆતમાં આખું મંદિર લાકડાનું બનેલું હતું. જ્યારે રાહત માર્ગ બાંધવામાં આવ્યો હતો ત્યારે મંદિરને આંતરિક ભાગમાં ખસેડવું પડ્યું હતું અને તે મંદિર આરસપહાણમાંથી બનાવવામાં આવ્યું હતું. 


૬. કુવાવાળો ખાંચો : કુવાવાળો ખાંચો એ એક આંતરછેદ છે જે શાંતિનાથજીની પોળ નજીકના કુવાઓ ધરાવે છે, તેનું નામ છે (કુવા, ખાંચા, માર્ગ). રસપ્રદ વસ્તુ જોવા માટે કુવાવાળા ખાંચામાં એકબીજાથી વિરૂદ્ધ ૪ ધરી છે, જેમાં ફારસી, મુગલ, મરાઠા અને યુરોપીયન આર્કિટેક્ચર તત્વો સંબંધિત છે, આ જૂના અમદાવાદની વિશ્વસનીય સંસ્કૃતિ દર્શાવે છે. ઉપરાંત, તે ઘરોની દીવાલો પર છિદ્રો જોઈ શકાય છે. પોપટ (કે અન્ય પક્ષીઓ) વૃક્ષોની ગેરહાજરીમાં તેમના માળા તૈયાર કરવા માટે પોળના મકાનોના બાહ્ય દીવાલોમાં આવા છિદ્રો ઉપલબ્ધ કરાયા હતા.


૭. જગવલ્લભ મંદિર, નીશા પોળઃ અમદાવાદમાં જૂના જગવલ્લભ જૈન મંદિર અને મોટા કદના અને નાજૂક હિંદુ સ્થાપત્ય માટે નીશા પોળ પ્રસિદ્ધ છે. આ દેરાસરમાં પ્રવેશથી જ, ભક્તને ોત્સારાગા મુદ્રામાં પાર્શ્વનાથની સહસ્ત્રાફિના મૂર્તિની ઝાંખી થાય છે. વર્ષ ૧૬૦૩માં દેરાસરનો બીજો ગર્ભ-ગૃહ નગરશેઠ ખુશાલચંદ દ્વારા પદ્માસન મુદ્રામાં શ્રી ચિંતામણિ પાર્શ્વનાથની નાની કાળી મૂર્તિનું સ્થાપન કરાયું હતું. મૂર્તિઓ બેનમૂન છે. દેરાસર પાસે પણ પદ્માસનની યોગિક મુદ્રામાં જૈન તીર્થંકર ભગવાન અદિનાથની છ ફૂટ ઊંચી મૂર્તિ છે.


૮. ઝવેરી વાડ : આ વિસ્તારમાં મોટેભાગે ગોલ્ડસ્મિથ સમુદાય વસે છે. પોળમાં ખૂબ જ સજાવવામાં આવેલા ઘણાં હવેલી પ્રકારનાં ઘરો છે.


૯. સંભવનાથની ખડકી : વર્ષ ૧૯૬૨માં બાંધવામાં આવેલું સંભાવનાથજીનું દેરાસર અમદાવાદનું સૌથી જૂનું જૈન મંદિર માનવામાં આવે છે. મંદિરની દીવાલ પરના શિલાલેખ અનુસાર, મૂળ મંદિર લાકડામાંથી બનાવવામાં આવ્યું હતું. પાછળથી આ ઇમારતની ૧૯૦૪ એ.ડી. માં ફરીથી ગોઠવણ કરાઈ હતી.


૧૦. ચૌમુખજીની ખડકી : ચૌમુખજીની ખડકી અગાઉ સાઠની ખડકી કહેવાતી હતી. નામ ચુમુખજીના જૈન દેરાસરથી આવ્યું છે. ખડકી નજીક ગુંસાઈજીની વૈષ્ણવ સંપ્રદાયની હવેલી છે. ઇતિહાસકારોનું માનવું છે કે, ૧૦મી સદીથી દેરાસરના અવશેષો આ વિસ્તારમાં અજિતનાથજી દેરાસરમાં સચવાયા છે. અહીં જૈન સ્થાપત્ય શૈલીમાં બાંધવામાં આવેલા ઘણા જૈન મંદિર પણ છે.


૧૧. દોશીવાડાની પોળ : આ વિસ્તારમાં મોટેભાગે સોની સમુદાય વસવાટ કરે છે, મુખ્ય માર્ગ પર ઘણી નાની અને મધ્યમ દાગીનાની દુકાનો છે. પોળમાં ઘણાં સુશોભિત હવેલી પ્રકારના ઘરો છે. પોળમાં સુંદર કોતરણીવાળા ચબૂતરા છે. ચબૂતરા આર્કિટેક્ચર પર વસાહતી પ્રભાવ આ એક અનન્ય ઉદાહરણ છે.


૧૨. અષ્ટપાદજી મંદિરઃ દોશીવાડાની પોળના અંતે, જૈન ગ્રંથાલયની બાજુમાં અષ્ટપાદજીનું આરસપહાણ દેરાસર આવેલા છે. જે હિન્દુ-જૈન શૈલીના આર્કિટેક્ચરની શૈલીમાં બનેલું છે. જેમાં શિલ્પો અને નૃત્ય સ્થિતિમાં માનવ આકૃતિ અને સંગીત વાદ્યો, પ્રાણીઓ અને અન્ય વિવિધ ફૂલોની કૃતિઓ જોવા મળે છે. શેઠ મગનલાલ કરમચંદ દ્વારા વર્ષ ૧૮૫૬ આસપાસ બાંધવામાં આવેલા દેરાસર પાસે આદિશ્વર ભગવાન અને મહાવીર સ્વામીની મૂર્તિઓ છે. તેની પાસે શેઠ અને શેઠાણી અને તેમના ગુરુની મૂર્તિઓ છે.


૧૩. હરકુંવર શેઠાણીની હવેલી : ૧૮૦ વર્ષ જૂની હરકુંવર શેઠાણીની હવેલીમાં ૬૦ ઓરડાઓ છે, જેમાંથી મોટાભાગની અમર્યાદિત સ્તંભવાળી બાલ્કનીઓ પર ખુલ્લા છે, જે અમદાવાદના સૌથી લાંબા કોતરવામાં આવેલા લાકડાનાં કૌંસ છે. ઓલ્ડ સિટી અમદાવાદમાં હરકુંવર શેઠાણીની હવેલી પર જોવા મળતી અદ્ભુત લાકડાની કોતરણી ઇન્ડો-ચીની સ્થાપત્ય તત્વો દર્શાવે છે. ઓલ્ડ સિટીમાં આ સૌથી મોટો કૌંસ છે.


૧૪. ફર્નાન્ડીઝ બ્રિજ : ફર્નાન્ડિઝ બ્રિજ નીચેનું ચોપડા બજાર એ અમદાવાદ ગુજરાતનું સૌથી જૂનું બુક માર્કેટ છે, જે દરરોજ વપરાયેલા અને નવા પુસ્તકોની શોધમાં આવતા હજારો લોકોની સેવા કરે છે. ગાંધી રોડને વિસ્તારવા માટે ફર્નાન્ડીઝ બ્રિજનો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો હતો અને તે વર્ષ ૧૮૮૪થી અસ્તિત્વમાં છે.


૧૫. ચાંદલા પોળ : ચાંદલા પોળ અમદાવાદ શહેરમાં બ્રાસની પૂજાની વસ્તુઓ માટેનું સૌથી મોટું અને સૌથી જૂનું બજાર છે. તહેવાર અને પ્રસંગો અનુસાર તમને આ સ્થળે બધી બ્રાસની પૂજાની વસ્તુઓ જેવી કે સેવન- સાંધા, કોષ્ટક વેર, મૂર્તિઓ, પૃષ્ઠની બાળી, કોપર લોટ, બ્રાસ કેમ્પ, લીંબુ સોસર, પુરી પ્રેસ, ફલાવર વેઝ અને ઘણું બધું મળે છે.


૧૬. મુહરત પોળ : મહુરત પોળ, તેનું નામ સૂચવે છે, તે શહેરની પ્રથમ પોળ છે. ૧૫મી સદીના બીજા ભાગમાં જૈનો ત્યાં થોડો સમય સ્થાયી થયા. મહેમુદ બેગડા (૧૪૬૦ અને ૧૪૮૬ ની વચ્ચે)ની સ્થાપના દરમિયાન, તે હાલમાં ઓછામાં ઓછા ૧૦૦ ઘરેણાંની દુકાનો ધરાવે છે. શહેરનો સૌથી જૂનો વસાહત વર્ષોથી શહેરના બુલિયન હબમાં પરિવર્તિત થયો છે.


૧૭. મણેક બાબાનુ મંદિર : માણેક ચોક છેલ્લા ૬૦વર્ષથી સંત મનાનાથના વંશજો ૧૫ મી સદીમાં અમદાવાદના નવા શહેરના નિર્માણ માટેના અહમદ શાહના પ્રયત્નોને ‘પ્રભાવિત’ અથવા સંક્ષિપ્ત રીતે ‘અવરોધિત’ કરતા હતા. વિજયદશમીના દિવસે માણેક બુર્જ જે સ્થળે છે ત્યાંથી શહેરનું બાંધકામ શરૂ થયું.


૧૮. રાણીનો હિઝરો : ૧૫મી સદીમાં મહાન સુલ્તાન અહમદ શાહ દ્વારા રાણીનો ઝિરો બનાવવામાં આવ્યો હતો. હિઝરો કબરો માટે એક વૉલ્ટ છે અને આ સામ્રાજ્યની રાણીઓ માટે છેલ્લે વિશ્રામનું સ્થળ છે. બહારથી આ કબરોની આજુબાજુની દીવાલો ભવ્ય રીતે પથ્થરોથી બનાવવામાં આવી છે. દફન સ્થળ કેન્દ્રમાં છે અને ક્લોસ્ટર (વરંડા) દ્વારા સીમાચિહ્ન છે. ઝિરાની દીવાલો અને ગુંબજ પર જટિલ ડિઝાઇન અને કોતરકામ છે.


૧૯. બાદશાહનો હિઝરો : અહમદ શાહનો મકબરો રાજાના હિઝરા તરીકે ઓળખાય છે, મધ્યયુગીન મસ્જિદ અને અમદાવાદ, ભારતના કબરોનો સમૂહ છે. અહમદ શાહની મસ્જિદ જામા મસ્જિદ માણેક ચોક નજીક આવેલી છે. દફન સ્થળ એ મુસ્લિમો માટે ખાસ ધાર્મિક મહત્ત્વ હોવાનું માનવામાં આવે છે. વર્ષ ૧૪૪૬માં બાદશાહનો હિઝરો બનાવવામાં આવ્યો હતો, તેના પર કોતરણીઓ આકર્ષક છે.


૨૦. જુમા મસ્જિદ : જામા મસ્જિદ સંભવતઃ આ સમયગાળામાં બાંધવામાં આવેલી ભારતીય ઉપખંડની સૌથી મોટી મસ્જિદ હતી. સમ્રાટ સુલ્તાન અહમદ શાહ દ્વારા ઇચ્છા ધરાવતી મોટી યોજનાના ભાગ રૂપે રચાયેલી. મીહરાબ પરના શિલાલેખ સુલતાન અહમદ શાહ ૧ દ્વારા ૪ જાન્યુઆરી, ૧૪૨૪ના રોજ મસ્જિદના સ્થાપનની ઉજવણી કરે છે. મસ્જિદનો મૂળ હેતુ ફક્ત સુલ્તાનના ખાનગી ઉપયોગ માટે હતો. પીળા sandstones ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવેલી આ મસ્જિદની સ્થાપત્ય હિન્દુ અને મુસ્લિમ સ્ટાઇલનું એક મિશ્રણ છે. આ ઇમારત તોડી પાડવામાં આવેલા હિન્દુ અને જૈન મંદિરોમાંથી બચાવેલી વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી હતી. ૨૬૦ સ્તંભો દ્વારા સપોર્ટેડ, અમદાવાદની જામા મસ્જિદમાં ૧૫ ડોમ છે. જામા મસ્જિદ જૂના શહેરના હૃદયમાં આવેલું છે.



Post a Comment

Previous Post Next Post